Inzestu estua? II: Legaturi Bolnavicioase

Pelikularen tituluak berak epaiketa ezartzen duela dirudi: "Maitasun biziotsua". Baina pelikula honek badu Lolitarekin antzekotasunik: inzestua inzestutik at, maitasun, desira eta beste hamaika sentimentu bezala aurkeztea.

Zoragarria da film errumaniarraren lehen eszena. Mutil eta neska gazte bi biluzik ageri dira ohean, elkar laztantzen, era goxoan, leunean. Eta gorputzen argi izpiez, beren intimitateaz, mometu horrez maitemintzen da ikuslea.

Hortik minutu gutxira, anai-arrebak direla jakitean, geure moral zurruna hautsi egiten da, eta hesi hori gainditurik, inzestua ulertzen saiatzen gara, lehen fotograma horiek burutik atera ezinik, zalantzaz.

Inzestu estua? I: Lolita

Kubrickez ari ginela, zinegileak pantaila handira eraman zuen Vladimir Nabokoven Lolita etorri zait burura. Humbert irakasleak aurkeztu zigun neska pelikulan: "Ella era Lo, simplemente Lo por la mañana. De pie con su metro 48 de estatura y un solo calcetín. Era Lola en pantalones. Era Dori en el colegio. Era Dolores cuando firmaba. En mis brazos fue siempre Lolita. Luz de mi vida, fuego de mis entrañas, mi pecado, mi alma, Lolita."

Nobela pornografikotzat hartu zen 1955ean argitaratzean eta 1962an Stanley Kubrickek zinera eraman zuenean heldu zitzaion arrakasta, 1997an zetorren berriz, Adrian Lynen bertsioa.

Perbertsioaren kontzeptu morala ageri du Lolitak, zantzu psikopatologikoz blaitua. Hortaz, maitasun istorioa den zalantzan jar lezake inork. Baina Humbertek maite du Lolita. Era berean, Lolita Humberten buruan soilik da Lolita, fikziozkoa da. Humbertek idealizatu duen neska berak ikusi bezala existitzen da, bere imaginazioan.

Stanley

Maisuak utzitako odisea.

Jenio handienen antzera, izaera eszentrikoa zuen Stanley Kubrick zuzendariak: aktore eta lankideekin bereziki zorrotza, eta detailerik txikiena kontrolatzen obsesionatua, zeresan handia eman zuen beti, eta ematen jarraitzen du, hil zela hamar urte bete direnean. Guk begirada maisuan baino, maisulanean pausatuko dugu, utzi zuen ondare zinematografikoak balio izugarria baitu.

Tximuak airera botatzen duen hezurra, espazio-ontzi bilakatuta bueltatzen dena. Jack Nicholsonen begiak zainetan, aizkora eskuan duela. Biolentziaz betetako irudi zaparrada ikustera behartutako gaztea, Beethovenen bederatzigarren sinfoniaren erritmora. Gutxienez fotograma hauetakoren bat ezaguna duzu, nahitaez, Kubricken herentzia ez baita soilik zinematografikoa; kultura garaikidearen zati bilakatu da bere lana. Horregatik, zinemagintza hutsari egindako ekarpenez mintzatu aurretik, interesgarria da ikustea kulturan eta oro har gizartean izan zuen eragina.

Gizakiaren dilemei eta jarrerei buruz filosofatzeko, gai arantzatsuak aukeratu zituen Kubrickek, eta arantzatsu landu zituen gainera. Sexua, subliminalki bada ere, presente zeukan beti, eta heriotzari, biolentziari edo gerrari eman zion tratamenduak garaiko moral kontserbadoreenak aztoratu zituen behin baino gehiagotan. A Clockwork Orange filma (1971), esaterako, debekatua egon da duela gutxi arte Britainia Handian, indarkerian oinarritutako jarrerek gazte ingelesengan zuten eraginaren beldur. Izan ere, pelikulako protagonisten antzera jantzita Londresko hainbat nerabek biolentzia erabiltzen zutela –hilketa bat tarteko– salatu zuen prentsak garai hartan. Halaber, ez da zaila imajinatzea Lolita lanak (1962) askorengan sortu zuen urduritasuna. Filmean, 14 urteko neskatoaz maitemintzen da James Mason heldua –Nabokoven liburuko erakarpen sexuala maitasunarekin ezkutatu zuen zuzendariak, zentsurari ihes egiteko–.

“Kubricken pelikulak eskandalu bide izan dira sarri, eta horrek zinemari aurrera egiten lagundu dio, ausarta izaten. Ikuspegi moraletik ditugun kezkak, zalantzak eta aurreiritziak zapuztu egin zituen Kubrickek, edo bederen kolokan jartzen lagundu zigun”, dio Begoña del Teso zinema kritikariak. Bere hitzetan, askatasunaren bandera bilakatu zen gizartearentzat, iraultzailea, “ikuslea amildegi askoren ertzean jartzen zuelako beti”. Alegia, hausnartzera behartzen zuen ikuslea, eta hausnarketarako makina bat bidezidor eskaintzen dute bere lanek. Hori, dena mastekatua eman ohi duen gaur egungo zine komertzialenaren ondoan, eskertzekoa da, dudarik gabe. “Kubricken pelikulak lehen begirada batean agian ez dira guztiz ulertzen, baina badakizu barruan zerbait dagoela, eta hori dastatu nahi duzula”, dio Del Tesok.

Lerro artean irakurtzeko pelikulak direla uste du, halaber, Aitzol Aramaio zinema zuzendariak (Un poco de chocolate): “Gai nagusia bat dela ere, irakurketa ugari dauzkaten filmak dira, bai dramatikoki, bai teknikoki. The Shining-en adibidez, beldurrezko pelikula planteatzen du, baina bikote harremanak lantzen ditu gibelean, eta isolamenduaren eraginak jorratzen ditu”. Zer esanik ez 2001: A Space Odyssey-ri (1968) eman zaizkion interpretazio anitzez. Stanley Kubrickek berak argi utzi zuen filmari buruzko elkarrizketa batean: “2001 ez da zientzia fikzioaz ari, espiritualismoaz mintzo da, Nietzschez, eta ikuslea askea da nahi duen moduan espekulatzeko filmaren esanahi filosofiko eta alegorikoaz”.

Finean, gurtu egiten duten jarraitzaile sutsu ugariek baieztatuko luketenez, inork ez bezala xehatu zuen Kubrickek gizakia eta gizakion arima; sinbolismoz eta filosofiaz beteriko filmen bidez, maisuki arakatu zuen gizon-emakumeon kontzientzia. Askorentzat, etorkizuna aurreikusten jakin zuen, eta A Clockwork-en daukagu berriz adibidea: ultrabiolentzia, entretenitzea beste helbururik ez duen biolentzia basatia, hedatutako epidemia da XXI. mendeko megapolisetan. Dena den, Kubrick ikusteko ez dagoela entziklopedia besapean eraman beharrik gogoratu du Del Tesok: “Bada ezabatu behar den ideia bat: bere zinema ulertezina dela dioena. Besterik gabe, Kubrickek bidaltzen dizkizun seinaleei arreta gehiago jarri behar diezu, baina bakoitzak nahi duen jarrerarekin disfruta ditzake filmak”.

Teknikaren nagusitasuna
Txikitatik xakearen zale amorratua izan zen New Yorkeko zuzendaria. Eta xake jokalarien pazientziak eta zuhurtziak gidatu zituen bere lanak, dudarik gabe. Spartacus (1960) izan zen estudio handien mende errodatu zuen azken pelikula, ondoren Britainia Handira egin zuen alde, eta filmen erabateko kontrola bere gain hartu zuen, prozesu guztiak pertsonalki gobernatuz. Perfekzionismo hori istorioari ekin aurreko dokumentazio lanean hasten zen. Napoleonen bizitza pantaila handira eramateko asmoz, 30 urte eman zituen materiala biltzen: 18 mila liburuki eta testu baino gehiago, eta enperadore frantziarrak egunero egiten zuenarekin osatutako artxibo bat, detaile txikienekin. Bitxiena da azkenean proiektua bertan behera uztea erabaki zuela, Bonaparteri buruzko beste pelikula batek (Waterloo) ez zuelako arrakastarik izan.

Filmazioan ere, perfekzioa zuen arau: kamera mugitzeko moduan, pertsonaiak irudikatzeko estiloan edota erabilitako denbora zinematografikoan, hartutako erabaki gehienak funtsezkoak izan dira ondorengo zinemagintzan, ausartak eta berritzaileak. Berdin soinu bandekin, musika klasikoa genero berriekin uztartu zuen eta hainbat eta hainbat obra handi herrikoi bihurtu zituen. Egun, Zaratrusta entzutean, 2001ekin akordatzen gara, jatorrizko obrarekin baino.
Zuzendari izanik, Aitzol Aramaiok Kubricken teknika azpimarratu du: Orson Welles bezalako maisuetatik angeluhandia hartu zuen, koloreak trebeziaz baliatu zituen eta soinua menperatu zuen: “Full Metal Jacket-en bada sekuentzia bat, soldaduak erasoan: bat-batean entzuten duzu soldaduetako bat metrailatu eta hil egin dutela. Gero ordea, konturatzen zara zati horrek ez daukala soinurik, metrailetarena zuk sortutako pertzepzioa izan dela; entzun gabe entzutea... Hor dago Kubricken handitasuna. Edota The Shining-en off-ean dagoenarekin jolasteko duen moduan; hain zuzen, ikusten ez den hori da beldurgarriena”.

Berritzeko beharrak beti zirikatu zuen Kubrick. 1999an, batere ezaguna ez den elkarrizketa eskaini zuen hil baino ordu batzuk lehenago –urteak zeramatzan kazetariekin hitz egin gabe–. Solasaldian dioenez, ekoizteko eskema aldatu nahi zuen, eszena solteak grabatu, istorioa eta ekintza nora doazen oso ondo jakin barik. “Besterik gabe, nire irudimena harritu eta pizteko”. Ordurako filmatuak zituen irudiak ziurrenik pelikula izango ziren gaur egun, baina imajina haiek ez dira inoiz argitara eman.

Kritika zatituta
Bere garairako aurreratua denari gertatu ohi zaio, haren obra ez dela beti ulertzen eta gerora izaten dela aintzat hartua. Kubrick ez da salbuespena, eta kritikariak ez zituen beti aldeko izan. Begoña del Teso kritikariaren hitzetan, “orain erraza da esatea iraultzailea eta aitzindaria izan zela, baina une hartan, Ben Hur ikustetik atera eta A Clockwork ikustera sartzen zarenean, lekuz kanpo harrapatzen zaitu zeharo. Kritikaririk ausartenek baino ez zuten ikusi Kubrickek asko zuela barruan. Gainera, kritikariak hezur-haragizkoak gara, pentsaera jakin batekin, eta Kubrickek mahai gainean jartzen zituen planteamendu iraultzaileak batzuentzat ez ziren onargarriak”.

Kontuak kontu, irudikari garaikidean iltzatuta geratu zaigu Soldadu Baldarraren begirada ero eta zirraragarria, bere buruaz beste egin aurretik. Sekta sekretuen mozorro-dantza erotiko eta sexuala, Tom Cruise adi dela. Lorategian etzanda, eguzkitako betaurreko handiak jantzita dituen Lolita, karamelua ahoan.

Elkarrizketatuei ere galdetu diegu euren imajina eta film kutunenen inguruan. The Shining-en (1980), igogailutik bat-batean irteten den odolezko olatu ikaragarriak oraindik izutu egiten du Del Teso. Gustukoen dituen lanak, Barry Lyndon (1975), “pelikula pikaresko dotorerik eta maltzurrik onena delako”; Eyes Wide Shut (1999), “erotismoa, amodioa eta sexua borborka dituen fantasia lizuna eta ederra delako”; eta The Shining, “askok mespretxatu ohi duten generoari, beldurrezkoari, heldu ziolako eta pelikula ikusten beldur handia pasa nuelako”. Aramaiok gehien berrikusi duen filma ere Jack Nicholson erotzen dena da: “Pasillo luzearen eszena, umea trizikloan... Pixkana estutasun sentsazioa sortzen joaten da, ezinegona, giro hertsia, eta horretarako ez du efektu handirik erabili beharrik”.

Benetako zinema baldin bada denborarekin gaurkotasuna galtzen ez duena, pentsatu arazten diguna eta estetikoki gozagarria dena, adibide garbia aurkituko dugu Stanley Kubricken ondarean. Hil zela hamar urte pasa diren arren, bere zinema bizirik dago oraindik.


Mikel Garcia - Argia Aldizkaria
2009-03-29 2178.zenb

bero-bero

Historiako pelikula garestiena errodatzea negozio biribila izan liteke: James Cameronek jakin badazekien, bere Titanicek baitu oran arteko marka eta Avatar honen oinordeko izateko bidean da. Estreinalditik hamar egunetara, errentagarria izan zaio FOXi aurrez eginiko 500 milioi dolarreko inbertsioa.

Ez dakit ordea zientzia fikziozko generoa eta 3D zinema irauliko duen, baina ikusleek batik bat, oneritzia eman diote, Indian izan ezik, munduko txoko guztietan erdietsi du takilako lehen postu preziatua. Honek guztiak "ikusi beharko..." hori eragiten du gehienongan, kontatuko dizuet azkenik Cameronen Pandorak xaxatzen nauen. Badezpada, kontuan har dezagun Machadok zioena: "sólo el necio confunde valor y precio".

Whatever Works

Woody Allenen azkena karteleran izan dugu azken boladan, bolada diot aste dexente iraun duelako. Woody Allen da, badakizu. Horrexegatik joan nintzen ikustera, bere umore neurotikoari esker, nere neurosiari esker?

Autore zinea da Allenena, estilo jakina du. Eta ikusleok bere umore neurotikoa eta New York kultureta-artistiko horren pintzelada batzuk besterik ez ditugu espero zinera goazenean. Zera, "si la cosa funciona"... zergatik aldatu?

Ikuslea zertxobait harritzeko, Woody. Zure pelikula ia denak irentsi ditugunok maite ditugu zure pertsonaien harreman sentimental gatazkatsuak, beren iruzurrak. Beren bizitzak in crescendo korapilatzen direnean lekuko izan gura dugu. Zure Manhattanek liluratzen gaitu, bere giro kreatibo-chic horrek: ardo zuria eta txanpaina saxo eta pianoz jositako festetan, Freud eta Nietzcheri buruzko eztabaidak, narratzailearen off ahotsa, pertsonaien kamerari begiradak,... bai, horrek guztiak uneren batean harrapatu gintuen! eta zu zeu maite zaitugu, aktore gisa ala zeure kalkorenbat istorioan eransten duzunean.

Baina oraingoan... "it did not work, my friend". Ez da kartelean diozun "komedia berria", ispirazio eskaxeko betiko komedia baizik. Pertsonaiak inoiz baino lau eta karikatureskoagoak pintatu dituzu, eta zeure filmografia apurtu, mahai gainean zabaldu eta collage bat sortu duzu, Woody.

Zinegoak 2010

Anderrek xaxatu egin bazaitu eta LGTB tematikadun istoriorik esku artean baduzu, oraindik garaiz zabiltza datorren urtarrila amaieran hasiko den Zinegoak jaialdian parte hartzeko. Eskaria http://www.zinegoak.com/ orrian egin dezakezu, eta halako fikziorik buruan bueltaka baduzu, datorren urterako, badakizu. Tele-dendako gauerdiko iragarki kutsua hartu du azken honek, baina badezpada komentatu gura nizun. Hitz eginen dugu aurrerago 2010eko Zinegoak-ez eta erakutsiko dizut kartel berria. Izan zazu pazientzia...

Ander

Gordina, xamurra eta fina da Roberto Castónen luzemetraila. Istorio ttikia da, bihotza artazika jartzen dizun istorio ttiki horietakoa. Sinestu egin dut erabat, Ander zu eta ni bezalakoa delako: kontraesanak ditu, barne disonantziek jan egiten dute, eta ez da beti aurrera egiten ausartzen. Bere buruari dio beldur, bere buruak pentsa lezakenari, bere aurreiritziei. Eta ez da libre.

Erritmoak landa giroarekin egiten du bat, era leunean, naturalean, atseginean. Pixkanaka -pixkanaka kontatu digute Anderren istorioa, eszenaz eszenaz, xehetasunez xehetasun, elkarrizketez eta begiradez. Eta era xamur eta finean sartu zait istorio gordin hau, esan bezala. Autentikoa delako, erreala, ezinbestekoa.

Nazioarteko hamaika zinemalditan txalo zaparrak jaso ditu Roberto Castónek, eta Europako Parlamentuko LUX Sari ofiziala, 59. Berlinaleko CICAE Saria, Uruguayeko Nazioarteko Jaialdian pelikula, zuzendari eta aktore Onenari Sariak, eta Luzemetrail Onenari Saria Valladoliden, besteak beste.

Pelikula ez da hobea sariak aitortu dizkiotelako, ezin baita ikuslea sariez hunkitu. Baina nazioarteko arrakasta nabarmendu behar dut, tarteka kalitatezko filmak baloratzeko era bakarra dirudielako, Zinegoak jaialdiaz gain Euskal Herriko areto komertzial bakarrean izan dugulako ikusgai. Astebetez izan dugu Ander ikusteko parada Bilbon bizi garen hiritarrok. Paradoja bitxia baserri giroan errodatuko film iraultzaileaz ari garela.

Zinegoak 09 - Ander

"Ander" salbuespen izango da blog honetan - lasai, kontatuko dizkizuet hartarako hamaika arrazoi. Aurretik, 2009ko Zinegoak jaialdiari buruzko erreportajearekin utziko zaituztet, bertan Roberto Castón jaialdiaren eta Ander beraren zuzendariak pelikulaz hitz eginen digu.

The show must go on!

Zineak jendez lepo daude gabonetan, eta hala ere, ezer gutxi ikusteko. Hortaz, atzerabegirakoa eginen dugu eta datozen agunetan, azken asteetako estreinaldi interesgarrienen fikzioez arituko natzaizu.
Aurrera ba, "the show must go on"!

The Talented Mr.Ripley

“The mysterious, yearning, secretive, sad, lonely, troubled, confused, loving, musical, gifted, intelligent, beautiful, tender, sensitive, haunted, passionate, talented Mr.Ripley” omen da Anthony Minghellaren pelikularen izenburu osoa. Tom Ripley laurdenkatu egiten digu zuzendariak filmari lazoa askatu eta oparia irekitzen hasten garenetik. Hamar urteren ostean, liluratu eta seduzitu egin nau Mr.Ripleyk, beste behin ere. Tomek Dickie eta Marge ezagutzean Dickiek azala zuriegi duela esango dio Tomi, iseka eginez eta honek lehen geruza besterik ez dela erantzun. Tom Ripleyk ikuslea pelikula osoan zehar harrapatuko du, bere hamaika geruzez hipnotizatuko.

Patricia Highsmithek 1955ean kaleratu zuen “The Talented Mr.Ripley” nobela -bost idatzi ditu Mr.Ripleyri buruz- eta René Clémentek eraman zuen zinera lehenengoz, “Plein Soleil” izenpetuz. Ez dut ordea, bi filmen arteko konparaketarik egin nahi, biak baitira itzelak, maisu lanak.

Mongibello herri napolitarreko hondartzan topatuko du Ripleyk Dickie Greenleaf. Eszenatoki zoragarri hartan, “fotografia apartekoa” esango lukete adituek, La Dolce Vitta ezagutuko du, Dickie eta bere maitale Margen eskutik. “Hot Jazz Vesubio” clubean My Funny Valentine leunki abestuko digu Matt Damonek, Ripleyren paperean murgildurik eta ausardiaz Tu Vuo’ Fa l’americano, Dickiek saxoaz laguntzen duela. Xakean jokatuko dute Dickieren bainugelan, filmeko eszena erotikoena eskainiz. “Zure bizitza maitemindurik egotea bezala da”, aitortuko dio Tomek eta Jude Lawek dotoreziaz interpretatutako Dickiren bizimodu ziniko eta hedonista, Dickie bera, desiratuko du.

Mr.Ripleyk ezin izango du honen gaitzespena onartu. Hil eta hondoratu egingo du Capriko itsaso urdinean eta ikusleok plano pikatu kezkagarritik egingo dugu zelatan. Istorioak ezusteko bira eman eta heldu da thrillerraren unea. Mr.Ripleyk Dickie Greenleafen maskara jantziko du, azkenik. “Es mejor ser un alguien falso que un don nadie autentico”, aitortuko digu. Istorioko pertsonaia ambiguoek zapore gazi-gozoa utzi didate, errol “grixez” jositako pelikulan. Mr.Ripleyk bere talentuaz limurtu nau, beste behin ere.

Zinebi 51

Ados. Zu eta biok ez dugu zinea edertasun huts bezala ulertzen, arteak ez datza perfekzio estetikoan, ez. Zer dakigu guk edertasunaz? Zer dakigu estetikaz? Eta teknikaz? Ni nekez ausartzen naiz plano ala fotografiaz baloraziorik egiten, dardarka izaten dut boligrafoa, zu konturatzen ez bazara ere. Arteak inpresionatzeak kitzikatzen gaitu, probokatu eta sakonean eskandalizatu ere egin gaitzaketela konturatzeak... horrek apasionatzen gaitu zu eta biok. Ez gara hedonistak zinearekin (Epikurok engainatu egiten zuen bere burua, badakizu). Sasi progrez jositako gizartean, artistek tarteka bortizki deitu behar dute hiritarron atentzioa, gure ikusmiratik haratago begira dezagun, gure xilborrak xurgatu ez gaitzan. Baina gaurkoan, deseroso sentitu naiz Arriagako besaulkietan. Eta ez nintzen deseroso laburmetrailek inpresionatu, probokatu ala eskandalizatu izanagatik, ez. Ez nintzen deseroso Al Gorek zioen "egi desatsegina" muturren aurrean jarri didatelako. Deseroso nengoen postura hartu ezinik nenbilelako, aurreko aulkia urrunegi zegoelako hankak haren gainean jartzeko.

Amenabarfilia: The End

The End, oraingoz. Estilo pertsonala garatu duen Amenabarrek, film bakoitzarekin harritu nau, eta nekez jakin dezakegu nondik joko duen datozen proiektuetan. Ez diot genioaren etiketa zamatsua egotzi nahi, ez nuke inola ere lerrokatu gura. Edonola, Abre los Ojos genialaren bidea har dezan bultzatuko nuke, inon berarekin talka eginen banu. Amenabar hark apasionatu ninduen ni, zer nahi duzu?

Amenabarfilia: Ágora

Beste zinegile espainiarrek ez dituzten pribilegioak erdietsi ditu Amenabarrek. Azken asteetan aztertu ditugun lau pelikulei nazioarteko sari andana aitortu zieten, takilan arrakasta izugarria izan eta kritikaren sektore zabala liluratu zuten. Kritikari bati zera irakurri nion: Amenabarrek sudur puntan jartzen zaion pelikula egin dezakela egun. Ez dakit, baliteke.

Berak Peplum genero zailari kutsu errealista emateko hautua egin du, zine komertziala eta "autore" zinea uztartuz, Hollywood Californiatik kanpo sortuaz. Produkzio erraldoiek ordea, zama itzela dakarte, aurrekontuko zeroen zama, eta honek nekez uzten du abentura erromantikoetarako tarterik.

Tesia zein den argi dago: erlijioarekin lotutako fanatismoa eta tolerantzia ezak eragiten dituen kalte eta biolentzia ia etengabekoa. Gaur-gaurko gaia da, eta ezin ukatu filmak ausart heldu diola, halako pelikuletan ohikoa baita kristauak biktima gisa agertzea, eta ez borrero.

Edonola, zuhaitzari adarrak ahul xamar atera zaizkio. Batetik, Hipatiaren beraren alderdi zientifikoa adabakiz osatuta dago. Han eta hemen sartutako sekuentzien bitartez haren burutazio eta aurkikuntzen berri eman nahi izan digu, oso era bortxatuan. Horrez gain, izan nahi den eta ez den maitasun istorioa guztiz jokoz kanpo geldituko da, eta Hipatiaren birjintasun zientifiko-espirituala batere sinesgarritasunik gabekoa da.

Hala eta guztiz ere, ikuslearen arreta bizirik mantentzen jakin du. Xedea film ikusgarri eta atsegina egitea baldin bazen, gorabeherak gorabehera, bete du. Hortik aparteko guztiak aurrekontu txikiagoetara itzultzen denerako utzi ditu.

Pre-Zinebi 51

Hasi gara beroketa ariketak egiten aurtengo 51. Zinebi jaialdirako. Aste honetan, aipamen berezia egin gura diet Simone de Beauvoir Taldeak dokumental eran aurkeztuko dituen bi film luzeei: asteazkenean ilunabarreko 20.00etan Heddy Honningmannek zuzendutako "El olvido" (Holanda-Alemania, 2007), eta ostegunean ordu berean Carmen Castillo errealizadore txiletarraren "Calle Santa Fe" (Frantzia, 2008) aste tarteko plan alternatiboak izan litezke.

Zinebi Klubak ordea, zinemaren munduarekin zerikusirik duten ekimenak urte osoan zehar ospatzen ditu. Hona hemen abendurako antolatu dituzten film laburren erakusketak:

Abenduaren 3a. 19.30etan Barrainkua Udaltegian
"Patria" Susana Barriga. Cuba dokumentala.
"Trovador" Sebastián Miló. Cuba fikzioa.
"Extravío" Daniellis Hernández. Cuba dok.
"La Bestia" Hilda Elena Vega. Cuba fik.
"13000" Jose Luis Barber. Cuba dok.

Abenduaren 10a. 19.30etan Barrainkua Udaltegian
"El Largo Viaje" Sabin Egilior. Euskadi dok.

Abenduaren 17a. 19.30etan Barrainkua Udaltegian
"Emisión 07, Experiencias Alternativas de Televisión. Arturo Rodriguez/Cristina Arraz. Euskadi exposición.
"Los Cuentos de Neguri". Ramón Churruca/Manuel Ortega. Euskadi exp.

Begiratu zazu zure intereseko informazioa http://www.zinebi.com/ web gunean.

Amenabarfilia: Mar Adentro

Zuzendari madrildarraren hitzetan, heriotza da Tesis, Abre los ojos, Los otros eta Mar Adentro elkarrekin lotzen dituen zilbor-hestea. Azken asteetan komentatu bezala, erabat ados nago zinemagilearekin, eta denetan errealitatearen pertzepzioa kolokan jartzen duela erantsiko nuke. Postmodernoek dioten bezala, sujetuak eraikitzen du bere errealitatea, izatea "esse est percipi", guk pertzibitzen duguna da.

Sakoneko gaiak alde batera utzita, Amenabarren estiloaren koherentziak harritzen nau. Aurreko filmeak suspensezkoak ziren, eta honakoa, berriz, melodrama gordina. Istorio denek hartzen dute baina, ikuslearengana hurbiltzeko forma, baina Amenabarren kezka eta pintzeladek hortxe diraute.

Amenabarrek bidaia batera gonbidatzen du ikuslea Ramon Sanpedroren afera kontatzeko. Bidaia hori bizitzatik heriotzara doa, eta alderantziz. Bidaia da xedea. Zuzendariak hautu interesgarriak egin ditu istorioan; batetik, uko egiten die ohean mugitu ezinik dirauen Sampedroren flash backei. Hala, erabateko elbarritasuna eragin zion istripua da atzera begirako esplizito ia bakarra eta gainerakoak iradoki besterik ez dira egiten. Bestetik, zuzendariak amarauna sortzen du Sampedroren bizitza eta bere ingurukoena elkarri era naturalean lotuaz, eta bigarren mailako pertsonaiek enborreko istorioari adar interesgarriak eransten dizkiote. Ia bazterrean uzten du Sampedroren kasuak sortutako zurrunbilo judiziala eta legeaz aparte erakusten du bere ikuspuntu morala, hain berea den sentikortasunaz.

47 Ficxixón

Argiak, kamera, akzioa! Gijóneko zine jaialdia heltzear da, hilak 19an hasi eta 28an amaituko da zinemaldiaren 47. edizioa. Remulles saila da aurtengoan bitxikeria: FicXixónen aurrenekoz, ikuslegoak hautatuko du zine indenpendentea dakarkiten zuzendarien artean sariduna.

Ziklo bereziak, pelikulen proiekzioak, zuzendariekin solasaldiak, debateak eta zazpigarren arteari buruzko atzerabegirakoak izango dira. Alegia, zinean orohar topatu ezin ditugun hamaika aukera. Musikaz blai izango da jaialdia, kontzertu andanaz gozatuko dute zinezaleek. Aipamen berezia merezi du Dean eta Brittak Andy Warholen Screen Test-entzat sorturiko interpretazioak.

Aukera duenak egin dezala ihes hiri asturiarrera eta murgil dadila zinean. Gainontzekook aurkeztuko diren pelikulez hedabideetan diotena hurbiletik jarraitzea besterik ez dugu. Tarteka zine komertzialetako karteleran amaitzen dute arrakasta izandakoek, ala akaso beste jaialdiren batean. Edonola, aurreko astean komentatu bezala, "para todo lo demás... eMule".

Amenabarfilia: Los Otros

Aurreko asteetan komentaturiko "Tesis" eta "Abre los Ojos" pelikulekin gertatzen zen eran, "Los Otros" luzemetraileko protagonisten errealitatearen zentzua kolokan jartzen du Amenabarrek. Ulertezin zaigun heriotzaz, arrotz, ezezagun eta ulertezin zaigun heriotzaz ari zaigu.

Aurreko bi filmetan eszenografia hiritarra zen ikusgai, erraz identifika zitekeen errealitate madrildarra, tarteka modernotasun superfizial eta absurdoa erakusten zuen arren. Grace eta bere seme-alabak berriz, Jersey ingeleseko irlako etxe zaharrean bizi dira. Inguru irreal eta abstraktuan, dentsitate itogarria eta klaustrofobikoa duen terrore eszenatokian. Etxeak ez du argi elektriko, telefono ez irratirik, eta mundutik aldenduta dirau. Gracek bere borondatez isolatu delako sentsazioa ematen dit, seme-alaben fotosentikortasunari egozten dio beren gatibatzea, bai, baina hertsiki eusten dio misantropiari. Haurrek ezin dute argia ikusi, ama bezala dira itsu errealitatearen aurrean, beren fikzioa eraiki dute, fanatismo kristauak eta isiltasunaren behar patologikoak eutsitako fikzioa.

Mills anderea eta Annek, protagonistaren alabak, egiten diote desafio Gracen autoritateari, besteek ilunpean mantendu gura duten egia azaleratuz. Zarata, pauso, haizearen mugimendu ala argazki zaharrek, atzerabegirakoan ulertuko ditugun informazioek eta tartekako sustoek klasizismo zinematografikoa iragartzen dute. Ukaezina da Hitchcocken eragina eszenaratzearen dotorezian eta in crescendo doan tentsio narratiboan. Ez darabiltza kamera mugimendu bortitz eta kontrol gabeak, odola eta histeria, beldurrezko hainbat pelikula garaikidetan gertatzen den bezala.

Edonola, ez du ezer berririk aurkeztu Amenabarrek, zine komertzialaren aginduei egin die men, eta beldurrez gozatzeko pelikula txukuna burutu duen arren, ozta-ozta erantzun die nire espektatibei. Hollywoodeko Star Systemetik maila berean berriz ikusi ez dudan Nicole Kidman zurrun eta apartekoa hartu du zuzendariak. Bere begiradak introspektiboa dirudi, kanpoko ezer ikusten ez duela.

"para todo lo demás... eMule"

Banoa zinerantz. Banoa tranbiaz, denboraz juxtu-juxtu hitzordura. Lehiatilako emakumearen ile laranja atsegin dut, zinearekin asoziatzen dudalako, ala akaso Ines berarekin. Ilusioa egiten zigun harekin berba egiteak, eta orain ile laranja hori ikusi eta beti oroitzen naiz Inesekin, eta asteazkenekin, eta zinearekin. Nostalgia goxoak epeldurik gordetzen dut karteran txartela eta banoa aretora, aurre-aurrean ez, baino atzeregi ere ez, betaurrekoak ahaztu baitituzu beste behin ere. "Ez kontatu ezer pelikulaz, ee, eztut jakin nahi" xuxurlatu didazu. Eta trailerrei begira jarri gara, ados ikusiko ditugun filmekin, are gehiago ikusiko ez ditugunekin. Ilunpetan gelditu gara, eta pantaila beltzeko puntutxoek liluratzen nautela kontatu dizut begiradarekin, baina zuk bazenekien. Eta une neurtezin batez, ipuina irakurtzen hasiko zaizkion haurrari bezala handitu zaizkigu begi niniak. Pantaila erraldoiko fikzioen iruzurrak sinestu ditugu, uzkurtu egin naiz eta zuk betaurrekoen atzean ezkutatu dituzu malkoak, inor kontura ez dadin. Baina ez dakizu negar egin aurretik belaunak aulkian bilduaz ohartarazten nauzula. Den-dena ez dakizu. Bi, hiru ala bost kaña mahai gainean, filmearen usain eta zaporeaz hitz egin dugu, gauez zinean harrapaturik utzi gintuzten ostiral hura oroituz. Para todo lo demás... eMule.

Amenabarfilia: Abre los Ojos

"Imaginatu inoiz goizean goiz esnatu eta kalera irten, Madrileko Gran Víara joan eta ez dagoela inor, bakarrik zaudela munduan. Horixe sentituko duzu Abre los Ojos pelikulan", zioen Amenabarrek 97an filma estreinatzean.

Abre los Ojos alienazioaz ari zaigu. Alienazio guztiez. Azken finean, zer dakigu gure inguruaz? Zenbat eratara interpretatu daiteke errealitate bera?

Istorioan gertatzen den guzti -guztia dago psikiatrikoan gatibu duten Cesarren buruan. Cesar pertsonalitate anitzak dituen pertsonaia da, dualtasunean behinik behin, badabil. Mundu erreala eta ametsezkoa, iragana eta orainaldia, edertasuna eta zatartasuna, eta bizitza eta heriotzaren arteko dualtasunean. Nuria, Sofia eta berak osatzen dute triangelua: Nuria grina, pasioa, ezegonkortasuna eta abentura da Cesarrentzat, eta Sofia berriz, maitasuna eta egonkortasuna.

Errealitateari buruzko diskurtso postmodernoa darabil zinegileak. George Berkeleyk zioen pertsonak berak eraikitzen duela bere mundua, ez dagoela sujetuaz haratago errealitaterik. Amenabarrek Cesarren esku uzten du honen mundua, honen errealitatea. Platonen aitzuloko mitoa eta Calderon de la Barcaren La Vida es Sueño bera ageriko erreferentziak dira. Zientzia fikzio kutsu bortitzezko filman, ametsez ere ari zaizkigu: lo, esna ala birtualki programaturik bizi ditugun ametsez.

Kontuak kontu, Amenabarren pertsonaiak kezka existentzialistaz josita daude: ametsetan, heriotzan ala gorputz mugiezinetan harrapaturik, datozen pelikuletan ere komentatuko dugun bezala. Kultuko pelikula da Abre los Ojos, behin eta berriz ikusteari uzten ez diozun horietakoa, berezia, geniala... zinea.

Buda Az Sharm Foru Rikht

Hana Makhmalbafek erabat liluraturik nauka, hunkitu eta kokildu egiten nau artistak. "The day when my aunt was ill" laburmetraia bederatzi urterekin aurkeztu zuen Locarnoko Jaialdian, hamalau urterekin bere ahizparen pelikula "At five in the afternoon"i buruzko dokumentala izan zen, eta hamabostekin "Visa for one moment" olerki liburua. Eta nik bere aita Mohsen Makhmalbaf soilik nuen ezagun ordurate, duela pare bat udazken Buda As Sharm Foru Rikht zinemaldian ikusi nuen arte.

Zinemagile iraniarrak Afganistan eta Irango errealitatea sei urteko neskatxo baten begiradaren bidez kontatzen digu. Baktayk egunero entzuten du bizilaguna ipuin bera behin eta berriz irakurtzen, eta berari ere eskolara istorio dibertigarriak ikastera joaten uzten dioten arte borrokatuko du. Odisea bat biziko du koadernoa eskuratzeko, eta arkatzik ez duenez, amaren ezpainetakoa eramango du haren ordez. Talibanez mozorrotutako haurrek harrapatuko dute bidean, eta "begi politegiak" dituzten beste hiru neskarekin hartuko dute gatibu.

Lehen planoz josita dago pelikula, artistak haur errugabearen espresibitateaz hunkitzen baitu ikuslea. Tarteka errealitate intraszendentalari egiten dio so, kutsu poetiko eta inozentzia apartekoaz. Gerraren hondamena eta galdutako haurtzaroa salatzen dizkigu beste batzuetan, mezu ideologikoa transmitituz, baina zintasunari uko eginez eta sutiltasun eta intimismoa galduaz.

"Azken hamarkadetan Iran eta Afganistanen muturra sartu duten komunista, taliban eta amerikarrek dena suntsitu dute, eta ez dute astirik izan ezer konpontzeko", Hana Makhmalbafen hitzetan. Haurrek helduengan ikusitako jarrerak imitatzen dituzten metafora sozio-politiko honetan, talibanen intolerantzia, matxismoa eta erregimen diktatorialaren indarkeriari kritika egin die zuzendariak, baina amerikarren lekukotasuna ere jartzen du kolokan, herri afganiar eta iraniarraren jite eta tradizio, ideal eta kulturak zapuztu baitituzte.

Amenabarfilia: Tesis

Agora ez dut oraindik ikusi, baina superprodukzioek eragin ohi duten jakinmina piztu du geurean eta Cannesen ere eman du zeresanik. Alejandro Amenábarren pelikulak genialak direla pentsatzen nenbilela, datozen asteetan zinemagileari tartetxo bat uztea erabaki nuen aurrekoan, ala akaso modan dagoelako besterik ez dut egiten (esan nizun zu eta bion artean ez genuela iruzurrik). Edonola, pentsaera arrazional(egi)ak hasieratik hastea eskatzen didanez, hona hemen opera prima.

Suspensezko kartelean miran dagoen Ángela ikus-entzunezko medioetako bortizkeria aztertzen ari da bere tesian. Kontuan sakondu ahala, irakaslea eta gore pelikulen fanatiko Chema ere gertaera bitxietan korapilatuko ditu.

Ikuspuntu iradokitzailetik kontatu digu Amenábarrek thriller psikologikoa. Intriga mantentzeko mekanismoak badakizki eta ikusleari egonezina transmititzen dio traman ezusteko birak emanez. Benetako hilketak errodatzen dituzten snuff movie-en zitalkeria eta gizakiok debekatutako kontuei ikusten diegun morboa kritikatzen ditu zuzendariak.

Min Dit - The Children of Diyarbakir

Hamar urteko Gulistan eta bere neba gazte Firatek gidatu gaituzte Diyarbakir hiri kurduko kaleetan Miraz Bezarren opera priman.

Gurasoak zerbitzu sekretu paramilitarreko kideek erailik, Gulistan eta Firat umezurtzen biziraupena era leial eta zuhurrean erretratatu digu zuzendari kurdu -alemaniarrak, sentsazionalismoa ekidinez. Haurrak suediako aitonaren etxera eramateko bisa lortu nahian dabilela bahitu dute izeba Yebkun, isilpeko aktibista kurdua. Hortaz, beren kaxa ekin diote anaia jaioberriaren zaintzari, baina ohartu orduko, kale gorrian daude Gulistan eta Firat. Neska estalki bezala erabili eta era berean zainduko duen prostituta Dilara , kalean hazi den Zelal edo gurasoen hiltzailea bera gurutzatuko dira beren bizitzetan.

Istorio osoan argumentuari eusten jakin du Miraz Bezarrek, ez da haurrak bereziki begiko izan ditzagun saiatu eta Diyarbakir baztertua zein kurduekiko errepresioak mugiarazi ez duena erakutsi dizkigu. Haurren ikusmiratik pintatu digu koadroa, duela pare bat urte Buda Explotó por vergüenza filmean Hana Makhmalbafek egin bezala. Zinemagile biek jaso dute Donostiako zinemaldian zuzendari berriei aitortzen zaien Gaztea Saria, Min Dit izan baita aurtengoan irabazle ukaezina.

hatoz, hatoz

"Ongietorri nere etxera. Senti zaitez aske zeure borondatez sartzeko, eta utz ezazu dakarzun zoriontasunaren apur bat". Txoko honetan gezurrak kontatuko dizkizut, baina iruzurrik egin barik. Pantaila handitik txikira dakarkit fikzioa, fikzio gordin eta magikoa. Zinea.